Księgowość MDDP Outsourcing - Katowice, Warszawa Outsourcing księgowości
Publikacje /

Aktualności

Biuro rachunkowe w Warszawie - nowa siedziba
Od sierpnia nasze usługi świadczymy pod nowym adresem – na Al. Solidarności 171 Więcej

Rachunkowość

05-11-2012

Nie wszyscy bez rezerw (Gazeta Prawna 5 listopada 2012)

Rozmowa z Marcinem Jeremiczem, ekspertem w MDDP Outsourcing

Minister finansów zwolnił jednostki finansów publicznych z tworzenia rezerw pracowniczych. Będzie to dotyczyło po raz pierwszy sprawozdań za 2012 rok. Nie dotyczy to jednak innych podmiotów. Dlaczego muszą one tworzyć tego typu pasywa?

Podstawą do tworzenia rezerw na świadczenia pracownicze, dla jednostek stosujących polskie standardy rachunkowości jest ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.; dalej ustawa o rachunkowości). Reguluje ona zagadnienie rezerw w ogólnej materii, nie odnosząc się w sposób szczegółowy do zagadnień rezerw na świadczenia pracownicze. Celem tworzenia rezerw na świadczenia pracownicze jest spełnienie wymogów współmierności przychodów i kosztów, a w szczególności odzwierciedlenie wynikających ze zdarzeń przyszłych obciążeń jednostki dotyczących danego okresu sprawozdawczego. Ustawowym odzwierciedleniem zasady współmierności jest art. 6 ust. 1 wskazujący, że w księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody i obciążające ją koszty związane z tymi przychodami dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty.

Jakie świadczenia powinna obejmować taka rezerwa?

Ponieważ ustawa nie definiuje pojęcia świadczeń pracowniczych, warto sięgnąć do Międzynarodowych Standardów Rachunkowości. Definicję tego terminu zawiera MSR 19 – Świadczenia pracownicze. Zgodnie z jego przepisami są to wszystkie formy świadczeń jednostki oferowanych w zamian za pracę wykonaną przez pracowników. Oznacza to, że rezerwy pracownicze obejmują swoim zakresem świadczenia pracownicze o różnym charakterze: ekwiwalenty za niewykorzystany urlop, nagrody jubileuszowe, odprawy emerytalne, odprawy rentowe, inne. Z kolei odnosząc się do szczegółowych regulacji MSR 19, rezerwy na świadczenia pracownicze można podzielić na cztery grupy.

Jakie?

Pierwsza to krótkoterminowe świadczenia pracownicze. Zalicza się do nich pensje i składki na ubezpieczenie społeczne, płatny niewykorzystany, a należny urlop wypoczynkowy i płatne zwolnienia chorobowe, udziały w zyskach i premie, jeśli są wypłacane w ciągu dwunastu miesięcy od zakończenia okresu. Tak samo jest w przypadku świadczeń niepieniężnych na rzecz obecnych pracowników, jak np. opieka medyczna, zakwaterowanie, samochody oraz darmowe bądź dotowane dobra lub usługi.

Do drugiej grupy zalicza się świadczenia po okresie zatrudnienia, jak emerytury, pozostałe świadczenia emerytalne, emerytalne, ubezpieczenie na życie albo emerytalna opieka zdrowotna.

Następnie trzecia, tj. pozostałe długoterminowe świadczenia pracownicze. W tym przypadku kwalifikuje się urlopy udzielane pracownikom z tytułu wysługi lat, urlop naukowy, jubileusz bądź inne długoterminowe świadczenia pracownicze, długoterminowe świadczenia rentalne oraz, jeśli nie są one płatne w całości w okresie dwunastu miesięcy od zakończenia okresu, udziały w zyskach, premie i odroczone wynagrodzenie.

I wreszcie ostatnia czwarta grupa – świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy.

Jak jednak utworzyć rezerwę na dzień bilansowy, tj. dla celów tworzonego sprawozdania finansowego?

Ustawa o rachunkowości nakazuje jedynie ujęcie jej wiarygodnie oszacowanej wartości. Dlatego warto zwrócić uwagę na pkt 4.2 krajowego standardu rachunkowości nr 6 – Rezerwy, bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, zobowiązania warunkowe (dalej KSR 6). Zgodnie z jego wytycznymi kwota, na którą tworzona jest rezerwa, powinna wynikać z rzetelnego, uwzględniającego racjonalne przesłanki, oszacowania środków zawierających korzyści ekonomiczne niezbędnych do wypełnienia obecnego obowiązku na dzień bilansowy lub do przeniesienia go na stronę trzecią na ten dzień. Podstawą do tworzenia rezerw na świadczenia pracownicze są przepisy prawa pracy, np. kodeks pracy, wewnętrzne regulacje pracy w danej jednostce, tj. regulaminy pracy, regulaminy wynagradzania, układy zbiorowe, inne.

A co z samą wyceną tego pasywa?

Co do zasady rezerwy na świadczenia pracownicze są szacowane przy wykorzystaniu metod aktuarialnych. KSR nr 6 wskazuje metodę szacunku aktuarialnego jako zalecaną. Z praktycznego punktu widzenia rzadkością jest szacowanie omawianych rezerw przez działy księgowości. Szczegółowe uregulowania w zakresie szacowania zawiera MSR 19. W par. 64 wskazana została istota tzw. metody uprawnień jednostkowych. Zgodnie par. 67 i 68 MSR 19 jednostka gospodarcza stosuje metodę prognozowanych uprawnień jednostkowych, aby ustalić wartość bieżącą swoich zobowiązań z tytułu określonych świadczeń oraz związanych z nimi kosztów bieżącego zatrudnienia oraz – tam, gdzie ma to zastosowanie – kosztów przeszłego zatrudnienia. Zgodnie z metodą prognozowanych uprawnień jednostkowych (czasami znaną pod nazwą metody świadczeń narosłych w stosunku do stażu pracy lub metody „świadczenie/staż pracy”) każdy okres wykonywania pracy jest postrzegany jako powodujący powstanie dodatkowej jednostki uprawnienia do świadczeń. Każda jednostka uprawnienia do świadczeń wyliczana jest oddzielnie przed wejściem w skład ostatecznego zobowiązania.

Mówimy cały czas o rezerwach. Jednak tak naprawdę w księgach rachunkowych ujmowane są jako bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów. A jak to jest w sprawozdaniu finansowym?

W bilansie wykazywane są jako rezerwy na świadczenia pracownicze w podziale na długoterminowe, prezentowane w pozycji pasywów B.I.2 tiret 1 oraz krótkoterminowym B.I.2 tiret 2.

A w pozostałych elementach rocznego rozliczenia?

W rachunku zysków i strat rezerwy na świadczenia pracownicze obciążają koszty działalności operacyjnej. Zakres ujawnień w dodatkowych informacjach w oparciu o polskie standardy rachunkowości obejmuje w szczególności dane o stanie rezerw na świadczenia pracownicze według celu ich utworzenia na początek roku obrotowego. Trzeba też poinformować o zwiększeniach, wykorzystaniu, rozwiązaniu i stanie końcowym. Z kolei regulacje MSR 19 przewidują bardzo szeroki zakres ujawnień. W szczególności przyjęte przez jednostkę zasady rachunkowości dotyczące ujmowania zysków i strat aktuarialnych. Trzeba też przedstawić uzgodnienie sald otwarcia i zamknięcia wartości bieżącej zobowiązania z tytułu określonych świadczeń prezentujące odrębnie, tam, gdzie ma to zastosowanie, skutki zmian programu w okresie, które można przypisać do każdej z następujących pozycji.

 

ROZMAWIAŁA AGNIESZKA POKOJSKA

lista aktualności